Tijd voor iets nieuws
De geschiedenis van het PSC vormt een illustratie van de evolutie van de psychiatrie van de laatste decennia. Toen het in 1978 van start ging, bestond er geen beschut wonen, waren er geen mobiele teams, … Er waren ziekenhuizen (psychiatrische of PAAZ afdelingen); met open en gesloten afdelingen, opname en behandelafdelingen, acute en chronische afdelingen, maar voor de rest: niets. Een patiënt was in opname of hij verbleef thuis. Er bestond geen enkele vorm van zorg in de gemeenschap.
Het was vanuit de dringende nood iets 'anders' te voorzien - een nood die werd aangevoeld op de afdelingen voor psychosezorg van de toenmalige Sint-Jozefskliniek in Kortenberg - dat het PSC ontstaan is. De ervaring daar leerde immers dat de opvolging en begeleiding van patiënten die na een eerste psychotische crisis en een verblijf van meerdere maanden in het ziekenhuis terug naar huis moesten of eventueel alleen gingen wonen, te wensen overliet. Spijtig gevolg was meer dan eens herval. Het was immers op het moment dat de patiënt het ziekenhuis verliet dat hem de grootste uitdaging wachtte: een nieuw elan en een nieuwe structuur vinden, een nieuw leven opbouwen, de draad weer oppikken die vaak brutaal verbroken was door de psychotische crisis.
Het nieuwe initiatief nam de vorm aan van een centrum voor partiële nachthospitalisatie. Partiële hospitalisatie werd en wordt vooral toegepast onder de vorm van daghospitalisatie. De redenering in 1978 was nu echter: als patiënten na hun opname weer de weg naar de maatschappij moeten vinden, weer een leven opbouwen, dan heeft het weinig zin hen overdag naar het ziekenhuis te halen en 's avonds naar huis te sturen. Laten we het omkeren. We trachten hen te begeleiden om overdag weer een rol op te nemen in de maatschappij – te gaan studeren, een opleiding te volgen, te gaan werken, eventueel in een beschutte werkplaats – door hen te begeleiden in de avonduren, binnen een ondersteunend kader.
De Brusselse context
Lange tijd was het PSC in zijn werking zeer nauw verbonden met het UPC Sint-Jozef. Nagenoeg alle patiënten werden verwezen vanuit de afdelingen psychosezorg aldaar. Maar gaandeweg vond het PSC steeds meer zijn plaats in de Brusselse context. Vandaag komen vooral patiënten uit Brusselse ziekenhuizen op intake: Brugmann, Sans Souci, Fond'Roy, Titeca, UZ Jette. Dat laatste is naast het PSC het enige ziekenhuis met psychiatrische bedden met een Vlaamse erkenning in Brussel.
Het PSC heeft dus zijn plaats gevonden in de complexe Brusselse context – waar het deel uitmaakt van de Zorgzone Zuid - maar het heeft die context doorheen de jaren ook zelf mee uitgebouwd en vorm gegeven. Zo participeerde het in 1999, in een samenwerking van alle Nederlandstalige voorzieningen in Brussel, in de oprichting van het dagactiviteitencentrum Den Teirling, een plek die voor veel van onze patiënten een belangrijke rol gespeeld heeft en speelt.
In een recenter verleden heeft de hervorming van de GGZ via het artikel 107 en de verplichte uitbouw van netwerken per regio, de samenwerking met andere Brusselse zorginstellingen een boost gegeven.
Het werk in de Brusselse context blijft een uitdaging, ook omwille van de problemen die eigen zijn aan het werk in een grootstad waar de vluchtelingenproblematiek, het drugsgebruik, de dakloosheid, … zich scherper laat voelen dan in meer landelijke gebieden. Op dit vlak is er een grote evolutie sinds de beginjaren.
Ontstaan PSC
Opstart Beschut Wonen
Beschut Wonen wordt officieel erkend
Bedden worden omgezet in stoelen.
Opstart psychiatrische thuiszorg, met personeel PSC en VDAB.
Opening dagactiviteitencentrum Den Teirling
trACTor, als volwaardig mobiel team
Oprichting HerstelAcademie
Een netwerk met een 'moederhuis'
Het PSC startte in 1978 als nachthospitaal maar daar is het niet bij gebleven. In 1995 werden bedden omgezet in stoelen. Door de uitbouw van Beschut Wonen was er gaandeweg immers minder vraag naar nachthospitalisatie en juist meer vraag naar daginvulling voor de bewoners ervan.
Het PSC heeft in de uitbouw van dat Beschut Wonen en, later van de thuiszorg/mobiele teams, zijn (pioniers)rol opgenomen. De projecten Beschut Wonen en trACTor zijn gegroeid vanuit het PSC, van waaruit ze ooit, als proefprojecten, werden opgestart, een hele tijd voor ze officieel erkend konden worden. Beschut Wonen startte in 1981 en werd erkend in 1990 – psychiatrische thuiszorg startte in 1997 met personeel dat vrijgesteld was door het PSC en door de VDAB vooraleer trACTor in 2011 een volwaardig mobiel team werd. Zowel Beschut Wonen als trACTor hebben dan ook een historische band met het PSC en in de dagelijkse werking blijft er een samenwerking en wisselwerking.
Het PSC is en blijft tot op zekere hoogte een 'moederhuis', dat ook diensten verleent aan patiënten uit Beschut Wonen en trACTor. Dat kan gaan van het toedienen van depotmedicatie, het gebruik van de staminee en de tuin, de deelname aan bepaalde activiteiten, de 24u permanentie 7 dagen op 7, de taart op zondag, het bed op recept voor bewoners in crisis, …
Een nieuwe tijdsgeest
Destigmatisering is iets waar we vanuit het PSC veel belang aan hechten. We zien het inderdaad als onze taak niet alleen goede zorg uit te bouwen voor onze patiënten en bewoners, maar we hebben ook een opdracht naar de samenleving, een opdracht die erin bestaat misverstanden rond psychisch kwetsbaren te bestrijden, hun bijdrage aan de samenleving te waarderen.
Sinds de begindagen van het PSC is de tijdsgeest sterk geëvolueerd. Patiënten zijn niet langer louter zieke mensen van wie verwacht wordt dat ze zich gedwee onderwerpen aan de behandeling door een deskundige. Het zijn ook burgers met rechten en talenten. Het zijn mensen met een kwetsbaarheid die aan hun eigen herstel kunnen werken en met hun eigen ervaringsdeskundigheid anderen kunnen helpen. Medewerkers van het PSC zijn sterk betrokken geweest in de uitbouw en de werking van de HerstelAcademie in deze contreien.
Het is één van de manieren waarop het PSC tracht te realiseren waar het voor wil staan, waarop het zijn missie wil realiseren: "het PSC is een laagdrempelig adres waar volwassenen met een psychotische kwetsbaarheid een houvast vinden om in een creatieve omgeving aan hun herstel te werken." Vernieuwing, onafhankelijkheid (en daarmee samenhangend kleinschaligheid) en patiëntenparticipatie zijn daarbij van in het begin richtinggevend geweest.